Ný rannsókn Anthropic dregur upp þrjár mögulegar myndir af bandaríska hagkerfinu árið 2030. Í öllum tilvikum getur hagkerfið framleitt meira, en ávinningurinn skilar sér ekki jafnt til allra. Eigendur fyrirtækja og fjármagns fá stærri hluta teknanna, en eftirspurn eftir ýmsum skrifstofu- og sérfræðistörfum minnkar.
Það er enn langt frá því að vera ljóst hversu mikil áhrif gervigreind mun hafa á efnahagslífið. Sumir sjá fyrir sér mestu framleiðnibyltingu frá iðnbyltingunni. Aðrir telja að breytingarnar verði hægari og felist fyrst og fremst í því að fólk og fyrirtæki geti unnið betur og hraðar. Sama óvissa ríkir um áhrifin á störf: verður gervigreind aðallega öflugt hjálpartæki eða tekur hún yfir svo mörg verkefni að stórir hópar fólks þurfi að finna sér nýjan starfsvettvang?
Ný skýrsla Anthropic Institute, Economic Scenarios for Transformative AI, sem kom út í gær reynir að varpa skýrara ljósi á þær sviðsmyndir sem framtíðin kann að bera í skauti sér. Líkanið tengir þróun gervigreindar við hagvöxt, laun, atvinnu, tekjuhlutdeild vinnuafls og ávöxtun fjármagns fram til ársins 2030.
Skýrslan bendir til þess að framtíðin ráðist að miklu leyti af fjórum stærðum: hversu stórum hluta verkefna gervigreind getur sinnt, hversu víða tæknin verður innleidd, hversu mikið hún eykur framleiðni hvers verkefnis og hvort hún leysi starfsfólk af hólmi eða geri því kleift að afkasta meiru. Litlar breytingar á þessum forsendum leiða til gjörólíkra mynda af hagkerfinu undir lok áratugarins.
Framleiðni eykst í öllum sviðsmyndum fram til 2030
Í hóflegustu sviðsmyndinni gengur innleiðing gervigreindar hægt og tæknin nær aðeins til afmarkaðs hluta þeirra verkefna sem unnin eru í hagkerfinu. Notkunin skiptist nokkuð jafnt milli sjálfvirknivæðingar og stuðnings við starfsfólk. Áhrifin verða því sambærileg við hefðbundna tækninýjung: framleiðni eykst, hagvöxtur styrkist lítillega og meðallaun hækka án þess að atvinnuskipting eða tekjudreifing taki stórfelldum breytingum. Landsframleiðsla verður um 1,6% meiri árið 2030 en án gervigreindar, sem samsvarar nokkrum viðbótarmánuðum af hefðbundnum hagvexti sem safnast upp á fjórum árum.
Í miðjusviðsmyndinni verður gervigreind hins vegar ein helsta driffjöður hagvaxtar undir lok áratugarins. Tæknin nær til mun stærri hluta hugrænna verkefna og notkun hennar felst að mestu í sjálfvirknivæðingu. Landsframleiðsla verður þá rúmlega 8% meiri árið 2030 en ella og hagvöxtur fer um tíma yfir það sem sást þegar upplýsingatæknibyltingin stóð sem hæst.
Hagkerfi sem stækkar um þriðjung
Róttækasta sviðsmyndin lýsir umbreytingu sem á sér engin fordæmi. Þar getur gervigreind sinnt nærri helmingi þeirra verkefna sem hugrænt vinnuafl sinnir nú, framleiðni við þau verkefni meira en tvöfaldast og langstærstur hluti notkunarinnar felst í sjálfvirknivæðingu. Landsframleiðsla verður fyrir vikið um þriðjungi meiri árið 2030 en án gervigreindar og hagvöxtur nær um tíma tveggja stafa tölu.
Hraði breytinganna verður þó jafn mikil áskorun og umfang þeirra. Þegar tæknibreytingar eiga sér stað yfir áratugi gefst tími til að endurmennta starfsfólk, endurskipuleggja fyrirtæki og byggja upp nýjar atvinnugreinar. Í sviðsmynd Anthropic gerist sambærileg umbreyting á örfáum árum. Afleiðingin verður óvenjuleg blanda mikils hagvaxtar og verulegs atvinnuleysis: atvinnuleysi meðal þeirra sem áður störfuðu í hugrænum störfum nálgast 18%, á sama tíma og eftirspurn eykst eftir vinnuafli í öðrum greinum.
Vandinn felst því ekki aðeins í skorti á störfum heldur misræmi milli þeirrar færni sem losnar og þeirrar sem eftirspurn er eftir. Hugbúnaðarverkfræðingur eða fjármálasérfræðingur getur ekki umsvifalaust tekið við starfi í byggingariðnaði eða heilbrigðisþjónustu. Mikil framleiðniaukning getur því farið saman við langvarandi röskun á vinnumarkaði, jafnvel þótt ný störf verði til annars staðar í hagkerfinu.
Hlutur fjármagnsins eykst
Mesta kerfisbreytingin felst þó í því hvernig ávinningurinn skiptist. Þegar hugbúnaður og tölvuinnviðir taka við verkefnum sem áður voru unnin af fólki færist stærri hluti verðmætasköpunarinnar frá launum yfir í ávöxtun fjármagns. Í miðjusviðsmyndinni lækkar hlutdeild vinnuafls í þjóðartekjum á aðeins fjórum árum um nærri jafn mikið og hún gerði á fjórum áratugum eftir 1980. Í róttækustu sviðsmyndinni fer hlutfallið úr 60% í um 45%.
Hagkerfið verður þá um þriðjungi stærra, en heildarlaunatekjur standa nær í stað og nánast öll viðbótarverðmætasköpunin birtist í fjármagnstekjum. Landsframleiðsla getur því vaxið hratt á sama tíma og tekjur stórs hóps dragast saman eða atvinnutækifærum fækkar. Stærð hagkerfisins segir sífellt minna um stöðu hins almenna launamanns.
Þróunin gæti jafnframt aukið mikilvægi eignarhalds. Ef verðmætasköpun færist til eigenda hugbúnaðar, gagnavera, orkuframleiðslu og annarra nauðsynlegra innviða verður munurinn meiri á þeim sem eiga framleiðslufjármagnið og þeim sem reiða sig eingöngu á launatekjur. Þótt stærra hagkerfi skapi svigrúm til að bæta þeim sem tapa breytinguna upp sýnir reynslan að ávinningur tækniframfara dreifist ekki sjálfkrafa.
Launalækkun eða atvinnuleysi
Aðlögunin getur tekið á sig ólíkar myndir eftir því hversu sveigjanlegur vinnumarkaðurinn er. Ef laun geta lækkað hratt halda fleiri starfi en kaupmáttur og tekjur þeirra þróast verr. Ef fyrirtæki eiga erfitt með að lækka laun núverandi starfsfólks birtist minni eftirspurn frekar í færri ráðningum, uppsögnum og auknu atvinnuleysi. Sama undirliggjandi breyting getur því komið fram með gjörólíkum hætti í opinberum hagtölum.
Stöðugt atvinnuleysi útilokar þannig ekki að gervigreind sé farin að breyta vinnumarkaðnum. Fyrstu áhrifin geta birst í minni nýliðun, færri byrjendastörfum og veikari launaþróun í útsettum greinum. Fyrirtæki geta haldið í reynt starfsfólk á meðan þau draga smám saman úr ráðningum, sem gerir áhrifin lítt sýnileg í heildartölum en getur haft varanleg áhrif á starfsferla yngri kynslóða. Hefðbundið samband hagvaxtar og atvinnusköpunar gæti jafnframt veikst ef fyrirtæki framleiða meira með færra starfsfólki.
Mestur munur kemur fram eftir 2027
Sviðsmyndir Anthropic fylgja svipuðum ferli fyrstu árin en skiljast hratt að eftir 2027. Næstu ár ættu því að gefa skýrari vísbendingar um hvaða þróunarferill er að raungerast. Þar skiptir geta nýjustu gervigreindarlíkana minna máli en hvort fyrirtæki ná að færa tæknina inn í kjarnastarfsemi sína, hvort fjárfestingin skilar mælanlegri framleiðniaukningu og hvort hún leiðir til fækkunar starfa eða breyttrar verkaskiptingar.
Könnun Anthropic meðal tæplega 11.000 Bandaríkjamanna bendir jafnframt til þess að væntingar almennings séu næstar miðjusviðsmyndinni. Svarendur búast við miklum tæknilegum framförum en hægari innleiðingu í atvinnulífinu. Þar liggur mikilvægur greinarmunur þar sem gervigreind getur orðið fær um að leysa verkefni löngu áður en fyrirtæki treysta henni, endurskipuleggja rekstur sinn eða sjá fjárhagslegan ávinning af notkun hennar.