Það bar til tíðinda vestanhafs í síðustu viku þegar Scott Bessent, fjármálaráðherra Bandaríkjanna, kynnti áform um að auka kaup ríkissjóðsins á löngum ríkisbréfum. Þau koma í kjölfar þess að ávöxtunarkrafa 30 ára ríkisbréfa náði hæsta stigi frá árinu 2007 og miða að því að draga úr vaxtabyrði ríkissjóðs, sem var farin að þrengja verulega að ríkisfjármálunum. Áformin hafa vakið mikla athygli og kynt undir umræðu um það sem margir telja bein ríkisinngrip á skuldabréfamarkaði.
Markaðir brugðust skarpt við tilkynningunni og hafa gull, Bitcoin og aðrar eignir utan hins hefðbundna peningakerfis notið verulegs meðbyrs. Frá morgni tilkynningardagsins til 25. ágúst hefur Bitcoin hækkað úr um 64.300 dölum í yfir 80.000 dali, eða um 24%, og rafmyntir á borð við Ether og Solana í takt. Gull hefur jafnframt tekið við sér á ný eftir fremur tíðindalítið tímabil.
Hér skiptir sögulegt samhengi máli, enda er þetta ekki í fyrsta sinn sem bandaríski ríkissjóðurinn grípur til endurkaupa. Regluleg kaup hófust að nýju árið 2024 eftir 22 ára hlé, en aðstæður voru allt aðrar þegar sambærileg áætlun var síðast framkvæmd á árunum 2000–2002. Þá var afgangur á ríkissjóði og framboð ríkisbréfa fór minnkandi. Nú eru kaupin aukin í skugga viðvarandi hallarekstrar, ört vaxandi vaxtabyrði og ríkisskulda sem hafa farið yfir 40 þúsund milljarða dala.
Þótt umfang kaupanna sé enn lítið í samanburði við heildarútgáfu ríkisbréfa virðast fjárfestar hafa lesið í tilkynninguna skýr skilaboð: bandarísk stjórnvöld séu ekki reiðubúin að sætta sig við áframhaldandi hækkun langtímavaxta. Sú túlkun vegur þungt þegar ávöxtunarkrafa á langa enda skuldabréfamarkaðarins endurspeglar vaxandi efasemdir um skuldastöðu ríkissjóðs og getu markaðarins til að taka við sífellt meira framboði bréfa.
Gull og Bitcoin: Ný heimsmynd kallar á eignir utan hins hefðbundna peningakerfis
Fjárlagahallinn stefnir í tæpa tvö þúsund milljarða dala á þessu ári og eftir því sem eldri skuldir eru endurfjármagnaðar á hærri vöxtum þyngist vaxtabyrðin enn frekar. Hrein vaxtagjöld ríkissjóðs nema nú um 3,3% af landsframleiðslu, hærra hlutfalli en nokkru sinni frá því að samræmdar mælingar hófust árið 1940. Hærri vextir auka hallann og fjármögnunarþörf ríkissjóðs, sem kallar á enn meiri skuldabréfaútgáfu og þrýstir ávöxtunarkröfunni enn hærra.
Ray Dalio, fjárfestir og stofnandi Bridgewater Associates, setti þessa þróun í samhengi við söguleg skuldakreppuferli í ítarlegri grein sem hann birti í vikunni. Að hans mati getur framboð ríkisskulda ekki vaxið umfram eftirspurn til lengdar án þess að einhvers konar aðlögun eigi sér stað. Hún birtist annaðhvort í hærri vöxtum, sem þyngja skuldabyrðina enn frekar, eða í rýrnun kaupmáttar gjaldmiðilsins. Í slíku umhverfi telur hann eignir utan hins hefðbundna peningakerfis geta notið aukins meðbyrs:
“That is why I expect a similar debt and currency devaluation adjustment process in most economies, which is why I expect non-government-produced monies like gold and Bitcoin to do relatively well.”
Horft fram á veginn ráðleggur Dalio fjárfestum því að draga úr vægi skuldabréfa og auka vægi gulls og Bitcoin. Slíkar eignir geti aukið dreifingu eignasafna og veitt vörn gegn rýrnun kaupmáttar, veikingu gjaldmiðla og þeirri hættu að stjórnvöld og seðlabankar bregðist við vaxandi skuldabyrði með aðgerðum sem draga úr raunvirði skulda:
“As general advice, I suggest diversifying well in asset classes and countries that have strong income statements and balance sheets and are not having great internal political and external geopolitical conflicts, underweighting debt assets like bonds, and overweighting gold and a bit of Bitcoin. Having a small percentage—maybe 10-15%—of one’s money in gold can reduce a portfolio’s risk, and I think it would also raise its return.”