Eru bálkakeðjur framtíð fjármálainnviða?
Bálkakeðjutækni gæti mótað fjármálainnviði framtíðarinnar, samkvæmt nýrri skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Í nýju vinnuskjali Alþjóðagjaldeyrissjóðsins1 er fjallað um hvernig bálkakeðjur gætu tekið við mörgum verkefnum sem sérstakar fjármálastofnanir sinna í dag. Tilkoma snjallsamninga og táknvæðingar, sem hvort tveggja byggir á bálkakeðjutækni, gæti gjörbreytt starfsemi fjármálageirans.
„Tokenization has the potential to reshape Financial Market Infrastructures more profoundly than any technological shift since securities dematerialization“
Núverandi gangverk óskilvirkt
Við kaup á skuldabréfi eru eignarhaldið og greiðslan skráð í aðskildum kerfum. Banki kaupandans heldur utan um eina skrá, banki seljandans aðra og verðbréfamiðstöðin þá þriðju. Bankar og verðbréfamiðstöðvar þurfa því að skiptast á upplýsingum, stemma af færslur og staðfesta uppgjörið.
Viðskipti í núverandi kerfi fela í sér margvíslega áhættu á ólíkum stigum ferlisins, allt frá framkvæmd til uppgjörs og vörslu eigna. Áhættan snertir mótaðila með beinum hætti og getur haft áhrif á getu þeirra til að ljúka viðskiptum samkvæmt samkomulagi og varðveita verðmæti þeirra eigna sem skiptast á.
Með bálkakeðjutækni má færa eignina og greiðsluna yfir í sameiginlegt, dreift færslukerfi sem allir viðurkenndir aðilar hafa samtímis aðgang að. Sameiginleg skrá dregur úr þörf fyrir afstemmingu og snjallsamningar geta sjálfvirknivætt vaxtagreiðslur, takmarkað eignarhald og losað tryggingar við uppgjör. Þetta má sjá hér að neðan.
Bálkakeðjutækni gæti þannig leyst af hólmi þá fjármálainnviði sem hafa mótað viðskipti undanfarna áratugi og aukið skilvirkni:
From a technological perspective, blockchain-based systems can replicate many FMI functions directly in code, including record-keeping, reconciliations, delivery-versus-payment, and collateral movements. These functions can be embedded in smart contracts, reducing operational frictions and, under some architectures, mitigating counterparty and settlement risk. Where assets, cash, and collateral exist in a shared programmable environment, lifecycle steps can be compressed and more tightly coordinated, opening scope for more efficient collateral use, lower reconciliation needs, and greater composability across financial functions.
Stofnunin telur líklegast að blandað kerfi verði framtíðin, þar sem bálkakeðjur annast sjálfvirka framkvæmd viðskipta en hefðbundnar stofnanir setja reglurnar, hafa eftirlit með áhættu og grípa inn í þegar þess gerist þörf. Milliliðir munu því ólíklega hverfa að mati stofnuninnar en hlutverk þeirra breytist: það sem hægt er að lýsa með skýrum reglum færist yfir í kóða, en það sem krefst lagalegrar ábyrgðar og mats á aðstæðum verður áfram á höndum stofnana.
Opnar bálkakeðjur ekki útilokaðar sem framtíð fjármálainnviða
Það vekur athygli að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn útilokar ekki að opnar bálkakeðjur verði grunnurinn að slíkum fjármálainnviðum. Þar er átt við bálkakeðjur á borð við Ethereum og Solana, sem engin ein stofnun stjórnar og ólíkir aðilar geta tengst. Ef verðbréf, peningar og aðrar eignir eru skráð á sama grunnlagi (e. Layer 1 blockchain) má framkvæma viðskipti og uppgjör í einni og sömu færslunni. Það getur fækkað milliliðum, stytt uppgjörstíma og dregið úr þörf fyrir að binda fjármagn sem tryggingu. Reglur um hverjir mega eiga viðskipti og hvaða upplýsingar eru sýnilegar má síðan byggja ofan á grunnkerfið. Samhliða færist hluti áhættunnar yfir í hugbúnaðinn, gögnin sem hann styðst við og tengingar milli ólíkra kerfa.
Hvað felst í táknvæðingu?
Táknvæðing (e. tokenization) felst í því að eign eða réttur til eignar er skráður sem stafrænt tákn á bálkakeðju. Fasteign mætti til dæmis skipta upp í 1.000 tákn og myndi hvert þeirra veita rétt til 0,1% eignarhlutar. Með sama hætti má táknvæða hlutabréf, skuldabréf, gull og ýmsar aðrar eignir.
Mikilvægt er þó að greina á milli tveggja tegunda tákna. Sum tákn verða til beint á bálkakeðjunni og tilvist þeirra byggist alfarið á skráningunni þar. Önnur tákn eru stafræn staðfesting á eign sem er til utan hennar, svo sem gullstöng í geymslu, fasteign eða hefðbundið skuldabréf. Í síðara tilvikinu þarf eigandi táknsins að geta treyst því að það veiti raunverulegan og lagalega tryggðan rétt til eignarinnar. Án slíkrar tengingar er táknið lítið annað en stafræn færsla.
Helsti kosturinn er að eignin verður hluti af forritanlegu kerfi. Þá má skrá fyrir fram hverjir mega eiga eða kaupa hana, hvernig og hvenær vextir eru greiddir og við hvaða skilyrði eignarhaldið færist milli aðila. Hluti af umsýslunni getur þannig farið fram sjálfkrafa samkvæmt reglum sem eru innbyggðar í táknið.
Markaðurinn er þegar farinn að vaxa hratt (sjá mynd hér að neðan), þótt hann sé enn smár í samanburði við hefðbundna fjármálamarkaði. Verðmæti táknvæddra eigna, að stöðugleikamyntum undanskildum, hefur aukist úr innan við 3 milljörðum dala um mitt ár 2024 í um 34 milljarða dala. Táknvæðing bandarískra ríkisskuldabréfa og gulls standa undir meginhluta markaðarins, enda hafa þessar eignir skýrt verð, einfalt eignarhald og mikla eftirspurn.
Festist bálkakeðjur í sessi sem undirliggjandi lag fjármálakerfisins gæti fjárfestingarheimur stafrænna eigna orðið mun stærri og fjölbreyttari en hann er í dag.