Hvar verður virðið til í gervigreind?
Verðmætasköpun gervigreindar mun safnast þar sem skorturinn er mestur, staðkvæmdin minnst og aðgangur að mikilvægum innviðum greiðastur
Tækniframfarir valda jafnan umróti í því hvar verðmætasköpun verður til. Virði færist til þeirra greina og landa sem annaðhvort ná að nýta tæknina hraðar en aðrir eða ráða yfir þeim aðföngum, innviðum og framleiðslugetu sem uppbyggingin hvílir á.
Fyrsta birtingarmynd tækninnar sjaldan sú sem mótar endanlegt landslag. Fyrstu fyrirtæki í fararbroddi geta misst forskot sitt, nýir aðilar byggt ofan á innviðina og verðmætin færst til eftir því sem tæknin þroskast, notkunin breikkar og raunveruleg viðskiptalíkön taka á sig skýrari mynd.
Á síðustu misserum hefur ekkert sett jafn afgerandi svip á markaði og gervigreindarkapphlaupið. Umræðan um möguleika tækninnar, áhrif hennar á framleiðni og afleiðingar fyrir hagkerfið birtist nú nánast daglega í fréttum, greiningum og afkomukynningum fyrirtækja.
Ofgnótt er af upplýsingum, tæknin sjálf flókin og virðiskeðjan marglaga. Fyrir fjárfesta verður því sífellt erfiðara að greina hvar varanleg verðmætasköpun mun í raun eiga sér stað, hvaða félög munu ná að verja stöðu sína til lengri tíma og hvar enn má finna tækifæri sem ekki eru þegar verðlögð þannig að allt þurfi að ganga upp á hár til að fjárfestingin standi undir væntingum.
Þegar leitað er að raunverulegri verðmætasköpun er gagnlegt að horfa til tveggja þátta. Annars vegar skiptir máli hvort félag gegni slíkri stöðu í virðiskeðjunni að það geti orðið flöskuháls eftir því sem uppbyggingin heldur áfram. Hins vegar skiptir máli hvort afurð þess sé auðveldlega endurgeranleg (e. replicable) eða hvort hún byggi á sérþekkingu, aðgangi að mikilvægum aðföngum eða tæknilegum yfirburðum sem erfitt er fyrir aðra að líkja eftir. Þegar þessir þættir fara saman, þ.e. þegar félag ræður yfir mikilvægu aðfangi sem tekur tíma að byggja upp, skapast að okkar mati áhugaverðustu tækifærin.
Greining á þessu krefst þó ákveðinnar þekkingar á virðiskeðjunni sjálfri. Í megindráttum má skipta aðfangakeðju gervigreindar í tólf lög, auk ytri þátta sem hafa bein áhrif á þróunina (sjá mynd hér að neðan). Þessi lög ná allt frá notendaviðmótinu, þar sem gervigreindin birtist notandanum, niður í þau efnislegu aðföng sem standa undir innviðunum: kísil í örflögum, kopar í vélbúnaði og flutningskerfum, sérhæfða málma, kælibúnað, gagnaver og framleiðslugetu hálfleiðara. Utan við sjálfa keðjuna eru síðan þættir sem verða sífellt mikilvægari eftir því sem uppbyggingin stækkar, einkum orka, flutningsinnviðir raforku, endurnýjanleg orkuframleiðsla, rafhlöður og netöryggi. Uppbyggingin mun færa virði og endurskipuleggja dýnamík á alþjóðamörkuðum
Hlutir þessarar aðfangakeðju liggja víðs vegar um heiminn og endurspegla vel hversu landfræðilega flókin gervigreindaruppbyggingin er orðin. Kína ræður yfir stórum hluta upphafs keðjunnar, þar sem hráefnin eru unnin og hreinsuð, og hefur byggt upp sterka stöðu í vinnslu sjaldgæfra jarðefna og öðrum efnum sem skipta máli fyrir örgjörva, rafbúnað og orkuskipti. Þetta veitir Kína mikilvægt forskot í heimi þar sem aðgangur að hráefnum er sífellt meira orðinn þjóðaröryggismál.
Bandaríkin og nánustu bandamenn þeirra sitja aftur á móti á stórum hluta þeirra þátta þar sem mest virði verður til í dag. Þar má nefna hönnun örgjörva, framleiðslutæki, háþróaðan hönnunarhugbúnað, lykilíhluti gagnavera og skýjainnviði. Suður-kóresk tæknifyrirtæki gegna lykilhlutverki í framleiðslu vinnsminni og bandarísk félög á borð við Nvidia, AMD, Broadcom og stóru skýjafyrirtækin ráða yfir hönnun, dreifingu og rekstri stórs hluta reiknigetunnar.
Af þessu leiðir að gervigreindarbyltingin snýst að miklu leyti um hnattræna sérhæfingu, flöskuhálsa og breytt valdajafnvægi. Virðið dreifist ekki jafnt um keðjuna heldur safnast þar sem skorturinn er mestur, staðkvæmdin minnst og samningsstaðan sterkust.
Markmið Visku sjóða hefur frá upphafi verið að leita að þeim fjárfestingartækifærum sem bjóða upp á besta hlutfall mögulegrar ávöxtunar og áhættu, óháð því hvar í heiminum þau birtast. Sú nálgun krefst þess að horft sé út fyrir hefðbundnar vísitölur, landamæri og fyrirfram gefnar flokkanir markaðarins.